Ο Αλέξης Τσίπρας, για να δικαιολογήσει τους λόγους για τους οποίους έκανε το σάλτο μορτάλε από τα αντιμνημονιακά τείχη, ανέδειξε το όραμα της γεωπολιτικής ενεργειακής επιταγής με το Ισραήλ, καθώς το νέο ενεργειακό σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο δεν του άφησε πολλά περιθώρια χειρισμών. Η ανάδυση της τριγωνικής σχέσης Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ απέδωσε καρπούς και για τα ελλαδικά και για τα κυπριακά συμφέροντα. Κάνοντας, δηλαδή, τις συγκρίσεις με την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, η Ελλάδα εμφανίζεται στη γεωπολιτική σκακιέρα της περιοχής με έναν ρόλο διακριτό, ξεχωριστό από εκείνον της Τουρκίας - για να μην πούμε αντίθετο. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ισραήλ έχει μεγαλύτερη ανάγκη από εμάς τον άξονα αυτόν, ο οποίος γίνεται πλέον αποδεκτός και από τις ΗΠΑ, ενώ προηγουμένως δεν ήταν.

Η δημιουργία του «ενεργειακού τριγώνου» μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, με τη χώρα μας να παίξει τον ρόλο της «ενεργειακής γέφυρας» ανάμεσα στην Κύπρο και το Ισραήλ προς την υπόλοιπη Ευρώπη, αποτελεί εξέλιξη πολλαπλής σημασίας. «Πολλά υποσχόμενο έργο», που «θα μπορούσε να αποτελέσει επανάσταση» χαρακτήρισε ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, τον αγωγό East Med, ο οποίος θα μεταφέρει στην Ευρώπη φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα του Ισραήλ μέσω Κύπρου και Ελλάδας. Κατά τις δηλώσεις των τριών ηγετών μετά την υπογραφή της Διακήρυξης Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ, με την οποία επισφραγίστηκαν προχθές, Πέμπτη, στη Θεσσαλονίκη, οι εργασίες της Τριμερούς Συνόδου, ο κ. Νετανιάχου είπε πως «έγιναν προκαταρκτικές μελέτες, που μοιάζει να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι είναι πολλά υποσχόμενο το έργο αυτό».

Η ανακάλυψη του γιγαντιαίου κοιτάσματος Ζορ στην Αίγυπτο, που άλλαξε τη μέχρι τότε εικόνα των γεωλογικών δεδομένων της ευρύτερης περιοχής, έχει προκαλέσει ένα τσουνάμι διεργασιών και συζητήσεων. Μετά το Ζορ, οι πολυεθνικές άρχισαν με δική τους πρωτοβουλία να χτυπούν και την πόρτα των ελληνικών εταιρειών ΕΛΠΕ και Energean για συζητήσεις και πιθανές συνεργασίες. Ηδη οι μεγαλύτερες πετρελαϊκές διεθνώς (ExxonMobil, Total, BP, ENI, Shell QP) είχαν αρχίσει να τοποθετούνται στην Κύπρο. Η εκτίμηση των γεωλόγων ότι αντίστοιχα «ασβεστολιθικά πετρώματα» με αυτό του Ζορ υπάρχουν και στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο ενισχύεται από το ενδιαφέρον της ExxonMobil. Δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός των πετρελαϊκών διεθνώς έχει μεταφερθεί στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, η είσοδος της ExxonΜobil στη χώρα μας εκτιμάται ότι θα κεντρίσει το ενδιαφέρον και άλλων πετρελαϊκών κολοσσών, κάτι που είδαμε να συμβαίνει στην Κύπρο.

Αιώνες μοιάζουν να έχουν περάσει από τη δεκαετία του ’90, όταν κυριαρχούσε η ιδέα της παγκοσμιοποιημένης Νέας Οικονομίας, μιας οικονομίας άυλης, στηριγμένης στην πληροφορική, τις τηλεπικοινωνίες και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, που θα μας απάλλασσε από τις «παλιές» συγκρούσεις για τις πρώτες ύλες. Η δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα αρχίζει να μοιάζει έντονα με την αρχή του 20ού, με τη γεωπολιτική της ενέργειας στην πρώτη γραμμή της διεθνούς ατζέντας. Σήμερα οι υπερδυνάμεις αλληλεπιδρούν μεταξύ τους στο πλαίσιο της πολύπλευρης γεωπολιτικής στρατηγικής της ενέργειας. Ταυτόχρονα, οι αναδυόμενοι οικονομικοί γίγαντες της Ασίας συναγωνίζονται με τις σπάταλες οικονομίες του καταναλωτισμού, της Αμερικής και της Ευρώπης, για τα πεπερασμένα αποθέματα ορυκτών καυσίμων και πρώτων υλών. Το γεγονός αυτό ισχυροποιεί μια άλλη κατηγορία δυνάμεων, τις «δυνάμεις της εκμετάλλευσης». Το χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ρωσία. Αρχικώς, ο Αλέξης Τσίπρας επεδίωξε με τη Ρωσία να αλλάξει την ισορροπία των εξαρτήσεων της χώρας.

Πράγματι, φαίνεται να υπάρχει αξιόλογος ενεργειακός πλούτος στον ελλαδικό χώρο. Οι ενεργειακοί πόροι και η ανάπτυξη των ελληνορωσικών σχέσεων μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά κομμάτια της ελληνικής στρατηγικής εξόδου από την κρίση. Προφανώς, κάθε χώρα οφείλει να αναπτύσσει μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και να διευρύνει τα γεωπολιτικά ερείσματά της. Τώρα πλέον είναι γεωπολιτική επιταγή! Σύμφωνα με μελέτες, η αξία του φυσικού αερίου της χώρας μας αγγίζει τα 9 τρισεκατομμύρια δολάρια!

OΚ... Οι ιδεολογικές διαφορές στον νέο κόσμο άρχισαν ξανά να γίνονται μεγάλες όσο εκείνες του Ψυχρού Πολέμου και του χάσματος μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας. Αποτελεί απόδειξη της μετατροπής ενός άλλοτε θρυμματισμένου κόσμου σε πεδίο αλληλεξαρτήσεων. Οι οποίες, όμως, δεν είναι ακόμη απολύτως ξεκάθαρες. Οι αλλαγές αυτές ισοδυναμούν και με δραστικές ανακατατάξεις στην ισορροπία δυνάμεων: το (μεταπολεμικό) κέντρο βάρους μετατίθεται σταδιακά από τις δυτικές οικονομίες, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Ευρώπη προς τις αναδυόμενες οικονομίες και κυρίως την Κίνα. Η επιστροφή του ευρασιατικού γίγαντα μου θύμισε με καθυστέρηση δεκαετιών τη ρήση: «Eίτε σας αρέσει είτε όχι, η Iστορία είναι με το μέρος μας. Oικονομικά, θα σας θάψουμε». Δήλωση του Σοβιετικού ηγέτη Nικίτα Xρουστσόφ σε δυτικούς διπλωμάτες κατά τη διάρκεια δεξίωσης στο Kρεμλίνο στις 18/11/1956. Στις 25 Δεκεμβρίου του 1991 η κόκκινη σημαία της Ενωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών κατέβαινε από το Kρεμλίνο. Ηταν η μέρα της επίσημης διάλυσης μιας υπερδύναμης που κατέρρεε οικονομικά τα τελευταία είκοσι χρόνια.

Γεωστρατηγικό παιχνίδι εξαιρετικά περίπλοκο, αφού συνδυάζει τις γεωπολιτικές διεκδικήσεις, τις σφαίρες επιρροής και τον οικονομικό ανταγωνισμό, η «κούρσα για τους αγωγούς» είναι ανελέητη. Τα σχέδια για αγωγούς φυσικού αερίου είναι τόσο πολλά, ώστε είναι αμφίβολο εάν επαρκούν τα υφιστάμενα κοιτάσματα. Π.χ., το περιβόητο αζερικό κοίτασμα Σαχ Ντενίζ λέγεται ότι με ρωσική παρέμβαση θα τροφοδοτήσει τον αγωγό South Stream, εις βάρος των άλλων αγωγών. Αλλά το κοίτασμα αυτό το διεκδικεί ο αγωγός φυσικού αερίου Trans Adriatic Pipeline (TAP) για να το μεταφέρει από το Αζερμπαϊτζάν προς την ευρωπαϊκή αγορά από το 2017-2018, την κατασκευή του οποίου υπέγραψαν Ελλάδα - Αλβανία - Ιταλία. Ομως, υπάρχει και ο ανταγωνιστής του, ο αγωγός Nabucco West, που κατασκευάζεται από την Τουρκία, την Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία με τη συμμετοχή της γερμανικής RWE, ο οποίος από το Ερζερούμ θα καταλήγει, μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας, επίσης στον αυστριακό τερματικό του Μπάουμγκαρτεν.

Ο Πούτιν και ο Ερντογάν υπέγραψαν τον Οκτώβριο του 2016 στην Κωνσταντινούπολη, τη συμφωνία για την κατασκευή του πολυσυζητημένου Turkish Stream, του αγωγού μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου μέσω του Νότιου Διαδρόμου, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης, στην Ευρώπη. Ο Ερντογάν παζάρεψε γερά και πήρε από τους Ρώσους ανταλλάγματα, με σημαντικότερα τη μείωση της τιμής του φυσικού αερίου, την κατασκευή του πυρηνικού εργοστασίου στο Ακούγιου και την άρση του εμπάργκο στα τουρκικά προϊόντα για τη ρωσική αγορά. Με βάση τον σχεδιασμό, ο Turkish Stream από το ρωσικό έδαφος θα ποντιστεί στη Μαύρη Θάλασσα και μέσω της τουρκικής και της ελληνικής Θράκης θα συνεχίζει προς την Ευρώπη. Υπό την προϋπόθεση ότι το έργο θα γίνει. Μα, θα πει κάποιος, έπεσαν υπογραφές και οι δύο πλευρές έχουν τη βούληση και το συμφέρον να το προχωρήσουν. Οι Ρώσοι παρακάμπτουν, έτσι, την Ουκρανία, με την οποία ουσιαστικά βρίσκονται σε πόλεμο, και η Τουρκία αναβαθμίζεται ενεργειακά, σε ανησυχητικό για εμάς βαθμό, εάν αναλογιστεί κανείς τους σχεδιασμούς της για τη διέλευση από τα εδάφη της αγωγών από το Ιράν και τις βλέψεις στην ενεργειακή δεξαμενή της Ανατολικής Μεσογείου. Ομως, το μέλλον του μεγάλου αυτού έργου, για το οποίο κάναμε τεμενάδες στον Πούτιν, πανηγυρίζοντας, μάλιστα, ότι θα μας έδινε και «μπροστάντζα» 5 δισ. δολάρια, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη Ρωσία και την Τουρκία, αλλά τελεί εξαρχής σε ομηρία των γεωπολιτικών παιγνίων της ευρύτερης περιοχής και της εν εξελίξει επικίνδυνης διελκυστίνδας Δύσης - Ρωσίας.