Μπορεί οι επενδυτές που απαρτίζουν την πιο ιδιόμορφη κατηγορία επένδυσης να είναι λίγοι, αλλά κατέχουν πολύ καλύτερα από άλλους αγοραστές το αντικείμενο στο οποίο τοποθετούν τα χρήματά τους.

Η αγορά σπάνιων εκδόσεων και χειρογράφων έχει καταφέρει να διατηρήσει ένα πιο κρυφό προφίλ, κρατώντας άγνωστο το παθιασμένο αγοραστικό κοινό της. Πρόκειται για πολύ συγκεκριμένο κόσμο, που τοποθετεί τα χρήματά του σχεδόν αποκλειστικά σε τούτη την αγορά και δεν μοιράζει το συλλεκτικό του ένστικτο ή την επενδυτική του ματιά και σε άλλες κατηγορίες, όπως είναι τα έργα τέχνης, τα ρολόγια, το σπάνιο κρασί.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Επένδυσης», το αγοραστικό κοινό που συχνάζει στις δημοπρασίες σπάνιων βιβλίων αποτελείται κυρίως από ιδιώτες συλλέκτες, ιδιωτικά ιδρύματα και βιβλιοθήκες. Οι book dealers καθώς και οι brokers συνήθως παρευρίσκονται για να χτυπήσουν κάποιο έγγραφο ή βιβλίο για πελάτη τους. Οσον αφορά τους εμπόρους, αποφεύγουν τις back to back μεταπωλήσεις, όπως συνηθίζεται στο Χρηματιστήριο ή σε άλλες, πιο επιθετικές αγορές.

Ωστόσο, στο saleroom της Vergos Auctions, οίκου με μακροχρόνια παράδοση στις συναλλαγές της κατηγορίας, υπολόγισε στην τελευταία αναμέτρηση περίπου ίσο αριθμό εμπόρων και ιδιωτών που συμμετείχαν ως πωλητές.

Δυναμική αγορά στην κρίση

Ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η συγκεκριμένη αγορά, σε περιόδους κρίσης, όπως η τωρινή, συμπεριφέρεται δυναμικά. Κάτι που επιβεβαιώνουν και τα στελέχη της Vergos Auctions.

«Θα μπορούσαμε να πούμε ότι λίγο έχει επηρεαστεί από την οικονομική κρίση. Ο λόγος, κατά τη γνώμη μου, είναι αφενός μεν ότι οι αξίες είναι μικρές σε σχέση με εκείνες της αγοράς τέχνης, αφετέρου δε ότι δεν παίχτηκαν κατά το παρελθόν τα παιχνίδια κερδοσκοπίας που απογοήτευσαν και έδιωξαν μεγάλο μέρος αγοραστών από την αγορά τέχνης», σχολίασε σχετικά ο Θεόδωρος Θεοδώρου, έμπορος παλαιών βιβλίων και υπεύθυνος για την καταλογογράφηση στις δημοπρασίες της Vergos Auctions.

Στα μεινοεκτήματα της κρίσης έχει προστεθεί και η απουσία των δημόσιων οργανισμών που δεν αγοράζουν τα τελευταία πέντε έτη σύμφωνα με τα στοιχεία της Vergos Αuctions.

Εδώ και μία πενταετία, οργανισμοί και φορείς του Δημοσίου απέχουν από τις δημοπρασίες μας, για ευνόητους λόγους. Αντίθετα, έντονη είναι η παρουσία ιδιωτικών ιδρυμάτων και βιβλιοθηκών που δεν εξαρτώνται από το Δημόσιο.

Ως κριτήριο επιλογής, ώστε να συμπεριλάβει προς δημοπράτηση ένα σπάνιο έγγραφο, βιβλίο κ.ο.κ., η Vergos Auctions επικεντρώνεται στη σπανιότητα και την εσωτερική του αξία.

«Από το 2000 και μετά, είμαστε αναγκασμένοι να βλέπουμε για κάθε βιβλίο που μας φέρνουν αν διατίθεται στο διαδίκτυο και σε ποια τιμή. Γενικά, αποφεύγουμε να δημοπρατούμε πράγματα που μπορεί να βρει κανείς στο διαδίκτυο. Επίσης, συμβουλευόμαστε τα αποτελέσματα δημοπρασιών των ξένων οίκων, ώστε οι εκτιμήσεις μας να είναι ανταγωνιστικές», τονίζει ο κ. Θεοδώρου, εξηγώντας πως σήμερα ελάχιστοι αγοράζουν έχοντας στον νου το κέρδος από μεταπώληση, αλλά βλέπουν τα χρήματά τους να διασφαλίζονται εν μέσω της πρωτοφανούς ρευστότητας αξιών.

Μικρός ο κίνδυνος πλαστότητας

Στην αγορά αυτή τα ζητήματα πλαστότητας είναι πολύ χαμηλότερα απ’ ό,τι στην αγορά τέχνης. Η ευθύνη ενός οίκου δημοπρασιών αρκείται στο να επιστρέψει τα χρήματα στον αγοραστή, εάν διαπιστωθεί κάποιο ελάττωμα που δεν έχει επισημανθεί στον κατάλογο της δημοπρασίας.

Ομως, το γεγονός ότι οι επενδυτές σπάνιων εντύπων δεν αντιμετωπίζουν το ίδιο ρίσκο με εκείνους των έργων τέχνης δεν έχει τοποθετήσει την book market σε μια θέση στον διεθνή χάρτη. Και αυτό προκύπτει από το ότι στις δημοπρασίες ελληνικών έργων και αντικειμένων που γίνονται κατά καιρούς σε Λονδίνο, Λευκωσία και Παρίσι δεν συμπεριλαμβάνονται σπάνια έγγραφα ή βιβλία. Οπως σημειώνει και ο κ. Θεοδώρου, τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, που είχε γίνει μόδα το Λονδίνο, πωλούνταν πολλά βιβλία ελληνικού ενδιαφέροντος, ακόμα και σε νεοελληνική γλώσσα. Ο ανταγωνισμός από την Αθήνα αλλά και, κυρίως, οι χαμηλοί τζίροι για τα δεδομένα των μεγάλων λονδρέζικων οίκων είχαν ως αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί σταδιακά ο χώρος προς όφελος της τοπικής αγοράς. Ωστόσο, εξακολουθούν να βγαίνουν στο Λονδίνο πρώιμες εκδόσεις αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και ταξιδιωτικά βιβλία, αν και τα τελευταία με μικρότερη συχνότητα απ’ ό,τι άλλοτε.

Εκτόξευση τιμών

Η τελευταία δημοπρασία σπάνιων εκδόσεων που έκανε ο οίκος Vergos Auctions στις 16 Μαρτίου έκλεισε με τζίρο 356.000 ευρώ, με πολλά από τα lots να υπερβαίνουν τις αρχικές τιμές εκτίμησης και να χαρίζουν κέρδη στους πωλητές τους.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η πώληση του ταξιδιωτικού βιβλίου του J. Du Castel. Τον Νοέμβριο του 2015 είχε αγοραστεί έναντι 2.360 ευρώ και σήμερα μεταπωλήθηκε αγγίζοντας τιμή 3.894 ευρώ.

Εντυπωσιακή ήταν και η τιμή πώλησης που κατέγραψε έγγραφο από το λογιστικό βιβλίο της Επανάστασης του ’21.

Ειδικότερα, 50 λογαριασμοί αριθμημένοι 1-50 σε τρία τεύχη είχαν εκτιμηθεί από 8.000 έως 12.000 ευρώ, αλλά η τελική τους τιμή εκτοξεύθηκε στα 30.680 ευρώ.

Εναντι 1.062 ευρώ αγοράστηκε ένα παλαιό έγγραφο αμοιβής, διπλασιάζοντας την αρχική εκτίμηση των 500 ευρώ.

Την αρχική της αξία διπλασίασε και μια παλιά έκδοση της «Εφημερίδος» του 1873.

Από 250 που είχε αρχικά εκτιμηθεί, πουλήθηκε προς 531 ευρώ.

Ο τζίρος από τις πωλήσεις της Vergos Auctions (2014-2015)

25 Ιουνίου 2014 - €193.000

1 Νοεμβρίου 2014 -€234.000

24 Ιουνίου 2015 - €212.000

5 Νοεμβρίου 2015 - €257.000

18 Μαρτίου 2016 - €356.000