Στο φύλλο της «Επένδυσης» 13-14 Μαΐου με τίτλο: «ΕΛΒΟ: Τελευταία ευκαιρία» είχαμε αναφερθεί στον δεύτερο διαγωνισμό πώλησης της ΕΛΒΟ. Σύμφωνα με τη διακήρυξη του Απριλίου του 2017, τα προς πώληση περιουσιακά στοιχεία, δηλαδή τα ακίνητα, ο εξοπλισμός της επιχείρησης και όλα τα πνευματικά της δικαιώματα, πωλούνταν συνολικά και όχι διακριτά. Στην πράξη, ο επενδυτής-πλειοδότης που θα επιλεγόταν θα αναλάμβανε την ίδια την επιχείρηση. Μετά τη δημοσιοποίηση του διαγωνισμού, «ακούστηκαν» διάφορες εταιρείες ως υποτιθέμενα ενδιαφερόμενες. Μεταξύ των ονομάτων τα πλέον ηχηρά ήταν αυτά των γερμανικών KMW (Krauss Maffei Wegmann) και Rheinmetall, καθώς και της άγνωστης νοτιοαφρικανικής Paramount.

 

Χαμηλό το επενδυτικό ενδιαφέρον

Το γεγονός ότι απαιτήθηκαν δυόμισι χρόνια από την πρώτη πρόσκληση ενδιαφέροντος για να δημοσιοποιηθεί η δεύτερη προφανώς σημαίνει ότι το ενδιαφέρον για την ΕΛΒΟ δεν είναι μεγάλο. Αυτό είχε διαφανεί και προ του 2014, όταν επιχειρήθηκε η ΕΛΒΟ, μαζί με τις άλλες δύο κρατικές επιχειρήσεις του αμυντικού τομέα, τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ) και την Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), να μεταφερθούν στο ΤΑΙΠΕΔ, με στόχο την αποκρατικοποίησή τους. Η έρευνα αγοράς (premarketing) που διενήργησε, τότε, το ΤΑΙΠΕΔ έδειξε ότι δεν υπήρχε επενδυτικό ενδιαφέρον. Ειδικά η ΕΛΒΟ αποτελεί μια επιχείρηση που κατέρρεε από τη συρρίκνωση των δραστηριοτήτων της και τη διεύρυνση των ζημιών. Η εταιρεία κατ’ έτος απομυζούσε από τον δημόσιο προϋπολογισμό αρκετά εκατομμύρια ευρώ, προκειμένου να συνεχίσει να επιβιώνει. Οι τελευταίες αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου πραγματοποιήθηκαν το 2012 (20 εκατ. ευρώ) και το 2013 (7,5 εκατ. ευρώ). Το 2014 έλαβε επιπλέον επιχορήγηση από το ελληνικό Δημόσιο ύψους 14,5 εκατ. ευρώ για να εισέλθει στη διαδικασία της ειδικής εκκαθάρισης.

Σύμφωνα με τον τελευταίο ισολογισμό του 2015, η ΕΛΒΟ είχε έσοδα 4,2 εκατ. ευρώ, καθαρή ζημία 13 εκατ. ευρώ και συσσωρευμένες ζημίες της τάξης των 170 εκατ. ευρώ. Η εταιρεία χρειαζόταν κεφάλαια τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ για να συνεχίσει τη δραστηριότητά της, ενώ η καθαρή θέση της, στο τέλος του έτους, είχε διαμορφωθεί σε αρνητική, ύψους 40 εκατ. ευρώ. Η εταιρεία «απασχολεί» σήμερα 337 εργαζόμενους, εκ των οποίων οι περίπου 30 είναι έτοιμοι να συνταξιοδοτηθούν, το δε ετήσιο λειτουργικό της κόστος ανέρχεται σε περίπου 12 εκατ. ευρώ και το μηνιαίο κόστος μισθοδοσίας προσεγγίζει τα 700.000 ευρώ.

Καμία επίσημη ενημέρωση

Δύο και πλέον μήνες μετά την κατάθεση των προσφορών, δεν υπάρχει καμία επίσημη ανακοίνωση για τις εξελίξεις. Από διαρροές, φήμες, δημοσιεύματα και κυρίως από την άτυπη ενημέρωση του ειδικού εκκαθαριστή Ernst & Young, στις 11 Ιουλίου, προς τους εργαζομένους της ΕΛΒΟ πληροφορηθήκαμε ότι κατατέθηκαν δύο προσφορές. Μία από τη γερμανική ΚMW και μία από τη νοτιοαφρικανική Paramount. Οι φάκελοι των προσφορών για τα businness plans ανοίχτηκαν, δεν ικανοποιούσαν τους όρους που τέθηκαν, απερρίφθησαν και επεστράφησαν στους ενδιαφερομένους. Σύμφωνα με τις ανεπίσημες πληροφορίες, μαζί τους επεστράφησαν, χωρίς να ανοιχθούν, και οι φάκελοι των οικονομικών προσφορών. Βάσει του νόμου της ειδικής εκκαθάρισης, εάν δύο συνεχόμενοι διαγωνισμοί δεν τελεσφορήσουν, τότε τα περιουσιακά στοιχεία της υπό εκκαθάριση επιχείρησης πωλούνται ως σύνολο ή τμηματικά με ελεύθερη διαπραγμάτευση, με φυσική συνέπεια την άμεση απώλεια όλων των θέσεων εργασίας.

 

Το παρασκήνιο μιας «αποτυχίας»

Από τα δεδομένα που διαθέτουμε το πιο σοβαρό ενδιαφέρον για την ΕΛΒΟ το έχει η γερμανική KMW. Σύμφωνα με τη σύμβαση προμήθειας, τα 140 από τα 170 άρματα Leo 2ΗEL που απέκτησε ο Ελληνικός Στρατός συναρμολογήθηκαν στην ΕΛΒΟ την περίοδο 2005-2009, βιομηχανικό έργο που δόθηκε από την KMW στο πλαίσιο της υποχρεωτικής επίτευξης συμπαραγωγής ύψους 40%, όπως προέβλεπε η σχετική σύμβαση προμήθειας του 2003. Το ύψος του βιομηχανικού έργου που εκτέλεσε η ΕΛΒΟ ανήλθε σε 28,89 εκατ. ευρώ. Ομως, για να καταστεί ικανή η εταιρεία να συμμετάσχει στο πρόγραμμα συμπαραγωγής αρμάτων Leo 2ΗEL, πραγματοποιήθηκαν πολύ μεγάλες επενδύσεις. Η KMW δαπάνησε 58,64 εκατ. ευρώ και η ΕΛΒΟ διέθεσε ίδια κεφάλαια ύψους 5,9 εκατ. ευρώ. Αυτές οι βιομηχανικές επενδύσεις αποτελούν πολύτιμη «προίκα» της εταιρείας.

Το σύνολο του ύψους της ελληνικής βιομηχανικής συμπαραγωγής στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ξεπέρασε τα 550 εκατ. ευρώ. Το «έργο» συνεχίστηκε, εν μέρει, τα έτη 2013-2016, όταν το Κατάρ ανέθεσε στην KMW την προμήθεια, μεταξύ άλλων, και 62 αρμάτων Leopard 2A7. Από αυτήν τη σύμβαση, η ελληνική βιομηχανία ωφελήθηκε περί τα 100 εκατ. ευρώ. Τουλάχιστον τέσσερις ελληνικές εταιρείες ενεπλάκησαν ενεργά στο έργο της βιομηχανικής παραγωγής. Η ΜΕΤΚΑ κατασκεύασε 62 σκάφη και πύργους αξίας 56,5 εκατ. ευρώ. Η HDVS (Hellenic Defence Vehicle Systems: Συστήματα Αμυντικών Οχημάτων), 100% θυγατρική της KMW, με έδρα τον Βόλο, κατασκεύασε εξαρτήματα και περιφερειακά υποσυγκρότηματα (κλιματιστικό κ.λπ.) αξίας περί τα 40 εκατ. ευρώ. Η EODH (Engineering Office Deisenroth Hellas) με έδρα τo Λάκκωμα Χαλκιδικής κατασκεύασε τις συλλογές θωρακίσεως, οι οποίες στη συνέχεια στάλθηκαν στη ΜΕΤΚΑ και ενσωματώθηκαν στους πύργους και στα σκάφη. Η Sielman (με έδρα τον Βόλο) πήρε επίσης υποκατασκευαστικό έργο από την HDVS. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι στην Ελλάδα υπάρχει συγκεντρωμένη πολύ σημαντική τεχνογνωσία στην παραγωγή των γερμανικών αρμάτων.

Για ανάληψη πιθανών μελλοντικών προγραμμάτων αρμάτων έχουν μιλήσει πολλές φορές και οι συνδικαλιστές της ΕΛΒΟ. Στην ετήσια οικονομική έκθεση της εταιρείας ΜΕΤΚΑ που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, για τη χρήση από 1η Ιανουαρίου έως και 31η Δεκεμβρίου 2016, αναφέρεται: «Στις 26/11/2013 η ΜΕΤΚΑ υπέγραψε συμφωνία βιομηχανικής συμπαραγωγής με την Krauss-Maffei Wegmann GmbH & Co. KG (KMW). (...) Η KMW επέλεξε τη ΜΕΤΚΑ για τη βιομηχανοποίηση του χαλύβδινου σκάφους και πύργου 62 Αρμάτων Μάχης του πλέον εξελιγμένου τύπου LEOPARD 2A7 για την αγορά της Μέσης Ανατολής». Με άλλα λόγια, και άλλη μεγάλη σύμβαση αρμάτων είναι «στα σκαριά».

Μήπως γι’ αυτό οι Γερμανοί κατέθεσαν προσφορά για την ΕΛΒΟ; Το πράγμα μιλάει από μόνο του. Οι Γερμανοί είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένοι από τις προηγούμενες βιομηχανικές συνεργασίες και, σχεδιάζοντας τις μελλοντικές τους κινήσεις, θα ήθελαν να αποκτήσουν μια βιομηχανική μονάδα που διαθέτει εμπειρία και τον απαραίτητο τεχνολογικό εξοπλισμό, με χαμηλό κόστος. Αλλά στο Πεντάγωνο ο υπουργός ούτε που θέλει ν’ ακούσει για Γερμανούς, για τους δικούς του λόγους, και προφανώς γι’ αυτό «διαφήμιζε» πρόσφατα τη νοτιοαφρικανική Paramount.

Στις 3 Μαΐου 2017, σε συνεδρίαση της διαρκούς επιτροπής άμυνας της Βουλής, όχι σχετική με το θέμα, ο ΥΠΕΘΑ, Πάνος Καμμένος, δήλωσε ότι η ΕΛΒΟ δυστυχώς δεν ανήκει στις αρμοδιότητες του υπουργείου του, όπως και η ελληνική αμυντική βιομηχανία, αλλά συμπλήρωσε: «(...) υπάρχει ήδη ενδιαφέρον από μια πάρα πολύ μεγάλη εταιρεία της Νοτίου Αφρικής, την εταιρεία Paramount, η οποία όχι απλώς διασφαλίζει τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας, αλλά το business plan το οποίο μας έχουν παρουσιάσει ανεπισήμως πριν το παρουσιαστούν στην εταιρεία που διεξάγει τον διαγωνισμό, με εντολή του διαχειριστή, θέλει να ενεργοποιήσει όλα τα παλιά συμβόλαια τα οποία υπήρχαν, να μεταφέρει στην Ελλάδα το έργο που η Paramount έχει ως παραγωγή στη Νότια Αφρική, προκειμένου και πιστοποιηθούν ως προϊόντα χώρας ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκής Ενωσης (...) και παράλληλα να ενεργοποιήσει και συμφωνίες υλικού το οποίο θα μεταφερθεί από τη Μέση Ανατολή να εκσυγχρονιστεί και εν συνεχεία να προωθηθεί. Αν τα πράγματι πάνε καλά, όπως έχουν δεσμευτεί, και οι διαδικασίες πάνε γρήγορα, ελπίζω ότι η ΕΛΒΟ θα αποτελέσει πάλι ένα από τα διαμάντια της αμυντικής βιομηχανίας μέσα στο καλοκαίρι». Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, από πού και για ποιον λόγο πηγάζει το ενδιαφέρον της Paramount.

Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ότι ο υπουργός, αν και αναρμόδιος, όπως ο ίδιος δηλώνει, λίγες μέρες μετά την προκήρυξη της πρόσκλησης ενδιαφέροντος για την ΕΛΒΟ, «έπλεξε το εγκώμιο» της μίας από τις μόλις δύο ενδιαφερθείσες εταιρείες και, σύμφωνα μάλιστα με αυτά που δήλωσε στη Βουλή, η ΕΛΒΟ θα μετατρεπόταν εν μέσω θέρους σε «διαμάντι της αμυντικής βιομηχανίας». Οι εξελίξεις τον διέψευσαν οικτρά, αλλά αυτό είναι το λιγότερο. Αναρωτιέται κανείς από πού ορμώμενος ως υπουργός τοποθετήθηκε μονομερώς υπέρ μιας υποψήφιας εταιρείας, ενώ διεξαγόταν διαγωνισμός με εντολή του ελληνικού Δημοσίου; Αλήθεια, πίστευε ότι η συγκεκριμένη εταιρεία θα αποκτήσει την ΕΛΒΟ, καταβάλλοντας εύλογο χρηματικό τίμημα και διατηρώντας τις θέσεις εργασίας, όπως είναι η διακηρυγμένη κυβερνητική θέση, και «θα φέρει στη Ελλάδα δουλειές»;

Καλώς ή κακώς, η αλήθεια είναι ότι άρματα στην Ευρωπαϊκή Ενωση κατασκευάζουν σήμερα -και κυρίως πουλάνε- μόνο οι Γερμανοί. Απλώς, κάποιοι στην Ελλάδα δεν θέλουν να το αντιληφθούν. Και, για να ακριβολογούμε, ο κ. Καμμένος δεν έχει «ανοικτούς λογαριασμούς» μόνο με την KMW, αλλά και με τη Rheinmetall, τον άλλο μεγάλο Γερμανό κατασκευαστή αρμάτων, που τα τελευταία χρόνια έχει πάρει πολλά προγράμματα αναβάθμισης Leopard 2 ανά τον κόσμο (Σιγκαπούρη, Ινδονησία, Πολωνία κ.α.). Αλλά, είπαμε, το υπουργείο Αμυνας δεν θέλει τους Γερμανούς, κι ας ρημάζουν στην ΕΛΒΟ επενδύσεις 60 και πλέον εκατομμυρίων (55,6 εκατ. από Αντισταθμιστικά Ωφελήματα (ΑΩ) και 6 εκατ. από ίδια κεφάλαια της ΕΛΒΟ.) Το κόστος των επενδύσεων της ΕΛΒΟ που παραμένουν αναξιοποίητες επιβάρυνε συνολικά το ελληνικό πρόγραμμα προμήθειας αρμάτων Leo 2ΗEL ύψους 1.659.000.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ και κρατήσεις). Από την ελληνική γραμμή παραγωγής της ΕΛΒΟ «έβγαιναν» 5 άρματα τον μήνα, με τη συμμετοχή περίπου 100 εργαζομένων. Σήμερα και αυτοί, αλλά και υπόλοιποι εργαζόμενοι, αγωνιούν για το μέλλον τους.

Το εύλογο ερώτημα είναι γιατί, λοιπόν, αφού οι Γερμανοί ενδιαφέρονταν και συμμετείχαν στον διαγωνισμό, δεν παρουσίασαν ένα αξιόλογο business plan, σύμφωνα με τις δηλώσεις του ειδικού εκκαθαριστή; Μια εύλογη εκτίμηση μπορεί να είναι ότι μαζί με το business plan που κατέθεσαν έθεσαν και μερικούς άλλους όρους σχετικούς με τους «ανοικτούς λογαριασμούς» με το υπουργείο, που αναφέραμε παραπάνω και αφορούν εκκρεμούσες εγγυητικές επιστολές της KMW, που υπερβαίνουν τα 70 εκατ. ευρώ από τα προηγούμενα προγράμματα προμήθειας των Leopard 2HEL και των αντίστοιχων Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων τους.

Τι μέλλει γενέσθαι; Φήμες λένε ότι «ετοιμάζεται» τρίτος διαγωνισμός οσονούπω. Με ποιους, όμως, όρους, προϋποθέσεις και τίμημα; Τι θα έχει αλλάξει, ώστε να προσελκυσθούν νέοι ή και οι προηγούμενοι «παίκτες»; Αναμένουμε, λοιπόν, το τρίτο και τελικό (;) επεισόδιο του θρίλερ της πώλησης της ΕΛΒΟ με την αγωνία στο κατακόρυφο. Ιδιαίτερα των εργαζομένων της...